Wie is verantwoordelijk voor het betalen van een leefbaar loon?

gepubliceerd 09-06-2014 21:20, Laatste wijziging: 07-01-2015 09:43
In 2011 onderschreef de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties unaniem de 'Principes voor bedrijfsleven en mensenrechten' (UN Guiding Principles of UNGP's), waarin de rollen en verantwoordelijkheden van bedrijven en overheden duidelijk staan omschreven.
Wie is verantwoordelijk voor het betalen van een leefbaar loon?

Kledingarbeiders verlaten een fabriek in Cambodja

De UN Guiding Principles zijn gebaseerd op drie pijlers:

1. De plicht van de regering om mensenrechten te beschermen

2. De verantwoordelijkheid van bedrijven om mensenrechten te eerbiedigen

3. De toegang tot rechtsmiddelen om dit af te dwingen

Hierdoor ontstaat een beginsel van gedeelde verantwoordelijkheid van overheid en bedrijfsleven. Dit houdt in dat de overheid verplicht is om een wettelijk minimumloon in te stellen dat aansluit bij een bestaansminimum en dat het bedrijfsleven wordt opgeroepen om het recht van ieder mens op een leefbaar loon te eerbiedigen.

In dit kader wordt echter ook duidelijk gesteld dat de verantwoordelijkheid voor het eerbiedigen van mensenrechten 'niet afhankelijk is van het vermogen en/of de bereidheid van staten om te voldoen aan hun eigen verplichtingen op het gebied van de mensenrechten, en ook geen afbreuk doet aan deze verplichtingen. Dit is ook belangrijker dan de naleving van nationale wetten en regels op het gebied van mensenrechten.'1

Met andere woorden, ook indien de overheid de mensenrechten niet beschermt – bijvoorbeeld wanneer het wettelijk minimumloon lager is dan het bestaansminimum (leefbaar loon) – houdt het bedrijfsleven de plicht om het recht van mensen op een leefbaar loon te eerbiedigen en de nalatigheid van de staat te compenseren.

De UN Guiding Principles stellen dat de verantwoordelijkheid voor schendingen van de mensenrechten geldt voor de hele toeleveringsketen van een bedrijf, waar de schending ook plaatsvindt (in de eigen fabriek, bij directe leveranciers, leveranciers van directe leveranciers of thuiswerkers). Hoewel de productie van kleding vaak wordt uitbesteed, blijft een bedrijf dus zelf verantwoordelijk en kan het deze verantwoordelijkheid niet afschuiven op een partij elders in de toeleveringsketen.

Principe 13: “De verantwoordelijkheid voor het eerbiedigen van mensenrechten houdt in dat ondernemingen:

(a) geen schendingen van mensenrechten mogen veroorzaken of hieraan mogen bijdragen door hun eigen activiteiten en dat ze dergelijke schendingen moeten aanpakken als deze zich voordoen;

(b) schendingen van mensenrechten die rechtstreeks verband houden met hun activiteiten, producten of diensten van zakelijke relaties, moeten trachten te voorkomen of verminderen, ook als ze zelf niet hebben bijgedragen aan deze schendingen.”

Hieruit volgt ondubbelzinnig dat het bedrijf zonder meer verantwoordelijk is voor het betalen van een leefbaar loon. Kledingmerken en -retailers schuiven deze verantwoordelijkheid vaak door naar de regering.

Prijsopbouw van een T-shirt